سلسله مراتب نیازهای مزلو یک نظریه انگیزشی در روانشناسی است که شامل مدلی پنج لایهای از نیازهای انسانی است که اغلب به صورت سطوح سلسله مراتبی در یک هرم به تصویر کشیده میشوند. از پایین سلسله مراتب به بالا، نیازهای فیزیولوژیکی (غذا و پوشاک)، ایمنی (امنیت شغلی)، نیازهای عشق و تعلق (دوستی)، احترام و خودشکوفایی هستند. قبل از اینکه افراد بتوانند به نیازهای بالاتر توجه کنند، نیازهای پایینتر در سلسله مراتب باید ارضا شوند. در این مقاله از سایت 30nergy در باره هرم مزلو بیشتر خواهید دانست.
نیازهای کمبود و نیازهای رشد در هرم مازلو
نظریه مزلو با بازنماییهای صرفاً فیزیولوژیکی انگیزه انسان متفاوت است، زیرا انگیزه نه تنها به کاهش تنش و بقاء، بلکه به رشد و توسعه انسان نیز توجه دارد. مزلو (1954) پیشنهاد کرد که انسان دو دسته از نیازها را همواره دارد. این مدل پنج مرحلهای را میتوان به نیازهای کمبود و نیازهای رشد تقسیم کرد. چهار سطح اول اغلب به عنوان نیازهای کمبود (D-needs) نامیده میشوند و سطوح بالا به عنوان نیازهای رشد یا بودن (B-needs) شناخته میشوند.
نیازهای کمبود
نیازهای کمبود هرم مزلو مربوط به بقای اساسی است و شامل نیازهای فیزیولوژیکی (مانند نیاز به غذا، رابطه جنسی و خواب) و نیازهای ایمنی (مانند نیاز به امنیت و رهایی از خطر) است. رفتارهای مرتبط با این نیازها با انگیزه «کمبود» در نظر گرفته میشوند، زیرا وسیلهای برای رسیدن به هدف هستند.
نیازهای کمبود به دلیل محرومیت به وجود میآیند و گفته میشود زمانی که نیاز افراد برآورده نمیشوند، انگیزه برای بقاء بیشتر میشود. همچنین، انگیزه برای برآورده ساختن چنین نیازهایی هر چه مدت طولانیتری انکار شوند، قویتر میشود. به عنوان مثال، هر چه فرد بیشتر غذا نخورد، گرسنه تر میشود.
مزلو (1943) در ابتدا بیان کرد که افراد باید قبل از پیشرفت برای برآوردن نیازهای رشد سطح بالاتر، نیازهای کسری سطح پایین را ارضا کنند. با این حال، او بعداً تصریح کرد که ارضای یک نیاز، یک پدیده “همه یا هیچ” نیست؛ او اعتراف کرد که اظهارات قبلی او ممکن است “این تصور نادرست را ایجاد کند که یک نیاز باید 100 درصد قبل از ظهور نیاز بعدی ارضا شود.”
وقتی یک نیاز کسری «کم و بیش» ارضا شد، از بین میرود و فعالیتهای ما معمولاً به سمت برآوردن مجموعه بعدی از نیازهایی که هنوز باید برآورده نشدهاند، هدایت شوند. اینها سپس به نیازهای برجسته ما تبدیل میشوند. با این حال، نیاز به رشد همچنان احساس میشود و حتی ممکن است پس از درگیر شدن، قویتر هم شود.
بیشتر بدانید: کوچینگ در روانشناسی؛ روشهایی با هدف زندگی بهتر
نیازهای رشد
نیازهای رشد هرم مزلو بیشتر روانشناختی هستند و با درک پتانسیل کامل فرد و نیاز به «خودشکوفایی» مرتبط هستند. شناسایی این نیازها بیشتر از طریق رفتارهای فکری و خلاقانه به دست میآیند. نیازهای رشد ناشی از فقدان چیزی نیست، بلکه بیشتر از میل به رشد به عنوان یک جزء از کل، ناشی میشود. هنگامی که این نیازهای رشد به طور معقولی ارضا شد، ممکن است فرد بتواند به بالاترین سطحی که خودشکوفایی نام دارد، برسد.
هر فردی قادر است و میل دارد که در سلسله مراتب به سمت سطحی از خودشکوفایی حرکت کند. متأسفانه، پیشرفت و رشد اغلب به دلیل ناتوانی در برآوردن نیازهای سطح پایین مختل میشود. تجربیات زندگی، از جمله طلاق، سوگ و از دست دادن شغل، ممکن است باعث شود که فرد بین سطوح سلسله مراتبی در نوسان باشد. بنابراین، همه افراد در سلسله مراتب به صورت یک طرفه حرکت نمیکنند، بلکه ممکن است بین انواع مختلف نیازها به عقب و جلو حرکت کنند.
سلسله مراتب اولیه نیازها مدل پنج مرحله ای هرم مازلو
طبق نظر مزلو (1943، 1954)، نیازهای انسان به شکل سلسله مراتبی، با نیازهای فیزیولوژیکی (بقا) در پایین و نیازهای خلاقانهتر و با جهتگیری عقلانیتر «خودشکوفایی» در بالا مرتب شدهاند. مزلو استدلال کرد که نیازهای بقا باید قبل از اینکه فرد بتواند نیازهای بالاتر را ارضا کند، ارضا شود. هر چه این سلسله مراتب بالاتر باشد، ارضای نیازهای مرتبط با آن مرحله دشوارتر است، زیرا موانع بین فردی و محیطی ناگزیر ما را ناامید میکند.
نیازهای بالاتر به طور فزایندهای، روانی و بلندمدت میشوند تا فیزیولوژیکی و کوتاهمدت، مانند نیازهای کمتر مرتبط با بقاء.
توضیح نیازهای هرم مزلو
1. نیازهای فیزیولوژیکی در هرم مزلو:
اینها نیازهای بیولوژیکی برای بقای انسان هستند، به عنوان مثال، هوا، غذا، نوشیدنی، سرپناه، لباس، گرما، رابطه جنسی و خواب. اساسیترین نیاز ما برای بقای فیزیکی است و این اولین چیزی است که رفتار ما را تحریک میکند. هنگامی که آن سطح برآورده شد، سطح بعدی چیزی است که به ما انگیزه میدهد برای ادامه سطوح نیازها.
اگر این نیازها ارضا نشوند، بدن انسان نمیتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد. مزلو نیازهای فیزیولوژیکی را مهمترین نیازها میداند، زیرا تا زمانی که این نیازها برآورده نشوند، سایر نیازها امکان برآوردگی نخواهند داشت. هنگامی که نیازهای فیزیولوژیکی یک فرد ارضا شد، نیاز سطح بعد یعنی نیاز به امنیت و ایمنی برجسته میشود.
2. نیازهای ایمنی هرم مزلو:
مردم می خواهند نظم، قابلیت پیش بینی و کنترل را در زندگی خود تجربه کنند. نیازهای ایمنی میتوانند توسط خانواده و جامعه برآورده شوند (به عنوان مثال، پلیس، مدارس، کسب و کار، و مراقبتهای پزشکی). به عنوان مثال، امنیت عاطفی، امنیت مالی (به عنوان مثال، اشتغال، رفاه اجتماعی)، نظم و قانون، رهایی از ترس، ثبات اجتماعی، دارایی، سلامت و رفاه (به عنوان مثال، ایمنی در برابر حوادث و آسیب).
پس از برآورده شدن نیازهای فیزیولوژیکی و ایمنی، سطح سوم نیازهای انسان اجتماعی است و شامل احساس تعلق است.
3. نیازهای عشق و تعلق در هرم مزلو:
تعلق به نیاز عاطفی انسان برای روابط بین فردی، وابستگی، ارتباط و عضویت در گروهها اشاره دارد. نمونههایی از نیازهای تعلق عبارتند از دوستی، صمیمیت، اعتماد، پذیرش، دریافت و دادن محبت و عشق. این نیاز به ویژه در دوران کودکی شدید است و میتواند نیاز به ایمنی را در کودکانی که به والدین بدسرپرست میچسبند، غلبه کند.
4. نیازهای عزت:
چهارمین سطح در سلسله مراتب مزلو شامل عزت نفس، موفقیت و احترام است.
مزلو نیازهای احترام را به دو دسته تقسیم میکند: (1) احترام به خود (شأن، موفقیت، تسلط، استقلال) و (2) تمایل به شهرت یا احترام از سوی دیگران (مثلاً موقعیت، اعتبار).
عزت، نشان دهنده تمایل معمول انسان به پذیرفته شدن و ارزش گذاری توسط دیگران است. مردم اغلب به یک حرفه یا سرگرمی مشغول میشوند تا به رسمیت شناخته شوند. این فعالیتها به فرد، احساس مشارکت یا ارزش میدهد. عزت نفس پایین یا عقده حقارت ممکن است ناشی از عدم تعادل در این سطح در سلسله مراتب باشد. مزلو اشاره کرد که نیاز به احترام یا شهرت برای کودکان و نوجوانان بسیار مهم است و بر عزت نفس یا کرامت واقعی مقدم است.
بیشتر بخوانید: افزایش اعتماد به نفس؛ کشف قدرتهای نهفته درون انسان
5. نیازهای خودشکوفایی:
بالاترین سطح در سلسله مراتب مزلو، نیازهای خودشکوفایی است و به تحقق پتانسیل فرد، خودشکوفایی، جستجوی رشد شخصی و تجربههای اوج اشاره دارد. این سطح نیاز به ظرفیت کامل یک فرد و تحقق آن پتانسیل اشاره دارد. مزلو این سطح را به عنوان میل به انجام هر چیزی که انسان میتواند انجام دهد “تبدیل شدن به هر چیزی که فرد قادر به تبدیل شدن است” توصیف میکند. افراد ممکن است این نیاز را بسیار خاص درک کنند یا روی آن تمرکز کنند. برای مثال، یک فرد ممکن است تمایل شدیدی برای تبدیل شدن به یک والد ایده آل داشته باشد.
در دیگری، میل ممکن است به صورت ورزشی بیان شود. برای دیگری، ممکن است در نقاشیها، تصاویر یا اختراعات بیان شود. اگرچه مزلو باور ندارد که بسیاری از ما میتوانیم به خودشکوفایی واقعی برسیم، اما معتقد بود که همه ما حداقل برای لحظات گذرایی، خودشکوفایی را تجربه میکنیم. چنین لحظاتی که با رویدادهای مهم شخصی مانند زایمان، موفقیتهای ورزشی و موفقیت در امتحان همراه است، به سختی به دست میآیند و به طور مداوم نیاز به تثبیت و تقویت دارند.
برنامههای کاربردی آموزشی هرم مزلو
تئوری سلسله مراتب نیازهای مزلو (1962) سهم عمدهای در آموزش و مدیریت کلاس درس در مدارس داشته است. مزلو (1970a) به جای کاهش رفتار به یک پاسخ در محیط، رویکردی کلنگر برای آموزش و یادگیری اتخاذ میکند. مزلو به ویژگیهای کامل فیزیکی، عاطفی، اجتماعی و فکری یک فرد و چگونگی تأثیر آنها بر یادگیری میپردازد. کاربردهای تئوری سلسله مراتبی مزلو در کار معلم کلاس آشکار است. قبل از اینکه نیازهای شناختی دانش آموز برآورده شود، ابتدا باید نیازهای فیزیولوژیکی اولیه خود را برآورده کند.
به عنوان مثال، برای یک دانش آموز خسته و گرسنه تمرکز بر یادگیری مشکل خواهد بود. دانش آموزان برای پیشرفت و دستیابی به پتانسیل کامل خود باید از نظر احساسی و جسمی احساس امنیت کنند و در کلاس پذیرفته شوند. مزلو پیشنهاد میکند که باید به دانشآموزان نشان داده شود که در کلاس درس برای آنها ارزش و احترام قائل هستند و معلم باید یک محیط حمایتی ایجاد کند. دانش آموزانی که عزت نفس پایینی دارند، تا زمانی که عزت نفسشان تقویت نشود، با نرخ مطلوبی پیشرفت تحصیلی نخواهند کرد. ما در مدرسه سینرژی این نکات مهم را طبق نیازسنجیهای پژوهشی، مورد توجه قرار دادهایم.
پرسشهای پرتکرار در زمینه هرم مزلو
آیا هرم مزلو درست است؟
سلسله مراتب نیازهای مزلو همچنان به طور گستردهای محبوب و عمدتاً پذیرفته شده است، اما شواهد موجود لزوماً نظریه مزلو را تأیید نمیکنند. نیازهای بشری همواره کانون توجه پژوهشگران و اندیشمندان بوده و نقدها و بررسیهای زیادی روی هرم مزلو انجام شده است.
چرا نظریه انگیزش مزلو مهم است؟
تئوری سلسله مراتب انگیزش نیازهای مزلو مدلی است که روانشناسی انگیزش انسانی را توضیح میدهد. این مدل به شما کمک میکند تا زمان کمتری را صرف حدس زدن آنچه باعث میشود افرادتان تیک بزنند، بگذرانید تا بتوانید زمان بیشتری را صرف انجام کارهایی کنید که به آنها انگیزه میدهد.
نیازهای خودشکوفایی چیست؟
به نیازهای خودشکوفایی به عنوان نیازهای «ساختن، رشد و حرکت» نیز گفته میشود. اینها شامل رشد شخصی و خلاقانه است که از طریق تحقق پتانسیلهای ما حاصل میشود.
